Herkomst van het geslacht Altena

De herkomst van het geslacht Altena is niet duidelijk. Er zijn verschillende theoriëen, die geen van alle met harde bewijzen kunnen worden onderbouwd.


Eerste vermelding van heren van Altena? 1021

Van de Vasallen en leenmannen der Kerke van Utrecht onder Bisschop Adelbold, den 2. January 1021.
(…) dat voer my geommen syn enighe vasallen ende Leenmannen des Kercs van Wtrecht, versoekende an mi hoer lenen ende hebben mi getoent brieven mynre Voersaten Biscoppen van Wtrecht inhoudende wat goeden ende Landen si ende hoer Ouders van der Kercken van Wtrecht te lenen houdende syn, ende dye gesien ende gevisiteert hebbende, hebbe ic die in scrifte doen stellen als hier na volcht.
(…)
Die grave van Cleve dye is des Biscops Meister Camerling, ende hout van den Sticht te lenen die Graefscap van Teysterbant, dat is een deel van Tyelreweert, ende wat in dye Betue ende heel Bommelreweert, dat nu al Gelre toe behoert, ende noch hout hi dat Lant van Hoesden mitter Borch en Stede, ende dat lant van Altena mittet Slot ende Stede van Woudrichem. (Item Woudrichem cum agris & campis, cum aquis, aquarum decursibus & justicijs)
(…)
Die Grave van Teysterbant hylt syn Graefscap van Sticht te lenen, want een Graven van Cleve plachte van den Sticht te houden, ende dye Grave van Teysterbant was gecomen van enen jonger Broeder van Cleve.
(…)
Die Here van Altena hilt syn Heerlicheit eerst te leen van den Sticht, nae van Cleve, ende daer nae van Hollant.
N.B. Van Mieris wijst erop dat de Latijnse tekst niet origineel is, maar een latere beschrijving. Betreffende de Nederlandse vertaling wijst Mieris erop dat die vertaling veel verschillen vertoont met, en wijdlopiger is dan de Latijnse tekst.
Van Mieris I, 1753, p. 60-61


Welvaarts, 1890

Welvaarts stelt dat Bertha, vrouwe van Blaarthem, de moeder was van Dirk I van Altena.
Th.Ign. Welvaarts, Geschiedenis van Bladel en Netersel naar de archieven van Postel's abdij, 1890, p. 15


Klaversma, 1978

Klaversma stelt de naam Altena is ontstaan uit een geografisch begrip. In 966 wordt gesproken over "in comitatu Testrebansi super fluvio Huoltena", waaruit volgt dat er een rivier stroomde die Huoltena heet. De naam van de rivier kan op de streek zijn overgegaan. Klaversma acht het echter waarschijnlijker dat het gebied Holtenaay - waterig bosland - heette, wat in Latijn als Altena werd geschreven. Het testament van Willem I van Horne spreekt over zijn kasteel in Altena.

Klaversma suggereert dat Dirk van Uytwijk en Dirk I van Altena misschien dezelfde persoon zijn. Hij acht het hoogst waarschijnlijk dat de Van Altena's van de heren Van Uytwijk afstammen.
Taede Klaversma, 'De geslachten van Altena en Horne tot ca.1300', in: Publications de la Société Historique et Archéologique dans le Limbourg 114 (1978) 7 - 61



Schenkingen door Dirk III van Altena

Uit de schenkingen aan kerkelijke instellingen door Dirk III van Altena blijkt dat de van Altena's bezit hadden ver buiten Almkerk. Uit het artikel van Klaversma is ontleend:

nr.jaaronderwerpbegunstigde
11208voogdijrechten ten aanzien van de abdij St. Bavo te Gentabdij St. Bavo te Gent
21212de tienden in de Hoge en Lage Mierden, novale tienden, stuk onontgonnen grondde abdij Averbode
31212de heffing op een hoeve te MierdeAverbode
41214verpande de tienden ten zuiden van Antwerpen op de Nattenhaesdonk, Hingene enBornemAfflighem
51220goederen en visserijenhet Duitse huis te Schelluinen
612233 bunder land bij de Mierde (Tilburg) Postel
71223domein Hugten bij Maarheze dat Reinard van Heeze van Dirk in leen had gehoudenMunsterabij te Roermond
81224¼ van de tienden BrusthemAverbode
91224het patronaatsrecht van de kerk van NunhemAverbode
101224iets te Mierde (Tilburg) Postel
11~1224parochie-inkomsten en patronaatsrechten der kerken van Kortessem, Wintershoven, Kuttekoven, Strijp, Son en Nuenenhet kapittel van Kortessem
121227de tienden van Roosteren en 1/3 van het patronaatsrecht van de kerk van RoosterenAverbode
13122953 bunder allodiale grond en de tienden op 21 bunder te Boorsheim adbij Hocht
141230belastingvrijstelling op grond in het domein Hunenabdij Berne
151230patronaatsrechten van Kozen en Bursthem met alle rechte dat hij in die kerken bezat Averbode
161232iets te Reusel Postel
171232Willem van Kuttekoven schonk de tienden van die plaats die hij in leen had van Dirk van Altena Loonse abdij Herkenrode
181234Hugo van Steenlant verpandt de tienden in de parochie Steenlant die hij hield van Theodericus heer van Houttena abdij van St Bavo te Gent
191236tiende van Knesselare (ten oosten van Brugge)de kerk van Doornik
201236rechten op de tienden van Marilles en Petrem (Piétrain) bij Geldenaken Beatrix, abdis van de abdij La Ramée
211238afstand tienden van Kozen abdij Averbode
221240bouw eigen klooster St. Elisabethsdal te Nunhem 
2312401/3 van de tiende en het patronaatsrecht van de kerk van Bree bij Maaseijk, zijn deel van het patronaatsrecht van Waltfuthe en Brunsrode (Waldfeucht en Braunsrath), het gebied van St. Elisabethsdalhet klooster St Elisabethsdal te Nunhem
241241vrijgoed te Roosteren, een inkomen van 1 mark uit Rebrogen en 1/2 hoeve in het bos Exaten klooster St Elisabethsdal te Nunhem

Als dit op een kaart van GoogleMaps wordt weergegeven, dan blijkt dat het steeds gaat om goederen onder in Brabant, in Limburg en in België. Niet duidelijk is of er verder naar het noorden geen schenkingen hebben plaatsgevonden, of dat het archiefmateriaal daar verloren is gegaan.


Deze website gebruikt cookies.